نیاز سرمایی پسته از عوامل اصلی موفقیت در باغداری این محصول است و شامل مدت و شدت سرمای لازم برای رفع خواب جوانهها میشود. این نیاز در ارقام مختلف پسته بین ۶۰۰ تا ۱۴۰۰ ساعت در دمای صفر تا ۷ درجه سانتیگراد متغیر است.
تأمین نشدن نیاز سرمایی درختان پسته موجب اختلال در رشد جوانهها، کاهش عملکرد و ضعف مقاومت در برابر آفات و بیماریها میگردد. تغییرات اقلیمی و افزایش دمای زمین باعث کاهش انباشته شدن سرمای زمستانی شده و در آینده میتواند به افت ۲۵ تا ۴۰ درصدی تأمین نیاز سرمایی پسته بین سالهای ۲۰۳۱ تا ۲۰۵۰ منجر شود.
در این مقاله به بررسی جامع نیاز سرمایی پسته، روشهای محاسبه آن، میزان نیاز در ارقام مختلف، عوامل مؤثر بر تأمین این نیاز و عواقب عدم تأمین آن خواهیم پرداخت.
| موضوع | توضیح کوتاه |
|---|---|
| تعریف نیاز سرمایی پسته | مدت زمان قرار گرفتن درخت پسته در دمای ۰ تا ۷ درجه سانتیگراد برای شکستن خواب جوانهها |
| میزان نیاز | بسته به رقم، بین ۶۰۰ تا ۱۴۰۰ ساعت |
| کمترین نیاز سرمایی | رقم کلهقوچی (حدود ۶۰۰ ساعت) |
| بیشترین نیاز سرمایی | رقم اکبری (حدود ۱۲۰۰–۱۴۰۰ ساعت) |
| اهمیت | گلدهی منظم، باردهی بالا، کیفیت بهتر محصول |
| عواقب کمبود سرما | تأخیر در گلدهی، ریزش جوانهها، کاهش عملکرد و افزایش حساسیت به آفات |
| چالش آینده | تغییرات اقلیمی → کاهش ۲۵–۴۰٪ تأمین سرما تا سال ۲۰۵۰ |
مرتبط با سلیقه شما
راهنمای کوددهی پاییزه درخت پسته
نیاز سرمایی پسته چیست و چرا اهمیت دارد؟
درختان پسته در فرآیند طبیعی رشد خود نیازمند گذراندن دورهای از سرما هستند تا بتوانند چرخه زندگی سالیانه خود را به درستی طی کنند. این نیاز، اساسیترین عامل در آمادگی درخت برای ورود به مرحله رشد بهاره است که با درک صحیح آن میتوان به پرورش موفق این محصول ارزشمند دست یافت.
تعریف نیاز سرمایی پسته
نیاز سرمایی به حداقل زمان لازم از محدوده مشخصی از سرما گفته میشود که برای شروع رشد طبیعی گیاه ضروری است. به عبارت دیگر، نیاز سرمایی به حداقل زمان لازم برای سرمادهی یک رقم در طول فصل خواب اشاره دارد که موجب از سرگیری رشد طبیعی آن در فصل رویش میشود. این مفهوم مانند یک ملاک برای تعیین دوره سرمایی مورد نیاز هر گیاه عمل میکند.
محدوده دمایی مؤثر برای تأمین نیاز سرمایی پسته عموماً بین صفر تا ۷ درجه سانتیگراد است. دماهای یخزدگی برای تکمیل نیاز سرمایی مناسب نیستند و حتی در برخی مدلهای مطالعه شده، اثر منفی بر دوره خواب درخت دارند. همچنین دماهای بالاتر از ۱۶ درجه سانتیگراد در طول پاییز و زمستان باعث از بین رفتن سرماهای ذخیره شده میشوند.
نقش نیاز سرمایی پسته در چرخه رشد
نیاز سرمایی پسته نقش حیاتی در چرخه رشد سالیانه درختان ایفا میکند. با فرا رسیدن فصل پاییز، درختان خزانکننده وارد مرحلهای از رکود میشوند که در آن تغییرات هورمونی قابل توجهی رخ میدهد. در این زمان، هورمون بازدارنده اسید آبسزیک (ABA) به مقدار زیادی در برگها ساخته میشود و در مقابل، میزان محرکهای رشدی مانند جیبرلین کاهش مییابد.
این فرآیند باعث کاهش تنفس در گیاه شده و درخت به تدریج به خواب میرود. سرمای زمستان به طور طبیعی باعث شکسته شدن این رکود میشود و اثر هورمونهای بازدارنده را از بین میبرد. در واقع، سرما علاوه بر رفع موانع رشد و شکوفایی، عامل مهمی در تکامل جوانههای گل در طول فصلهای سرد سال است.
تکامل ساختار گلها، به ویژه گلهای ماده و ارتباط آوندی بین جوانه گل و شاخه در اواخر زمستان کامل میشود و ارتباط نزدیکی با تأمین نیاز سرمایی پسته دارد. این مرحله از تکامل اندام جنسی نر و ماده همزمان با مرحله تورم و بزرگ شدن جوانههای گل انجام میشود.
تفاوت نیاز سرمایی پسته در ارقام مختلف
نیاز سرمایی پسته در ارقام مختلف متفاوت است و با توجه به سن درخت نیز میتواند تغییر کند. طبق اظهار نظر کارشناسان، برای ارقام موجود در ایران، میزان ساعت مورد نیاز بین ۶۰۰ تا ۱۲۰۰ ساعت اعلام شده است. این تفاوتها عبارتند از:
- کله قوچی: حدود ۶۰۰ ساعت (کمترین نیاز سرمایی)
- اوحدی (فندقی): حدود ۸۰۰ ساعت
- احمد آقایی: حدود ۱۰۰۰ ساعت
- اکبری: حدود ۱۲۰۰ ساعت (بیشترین نیاز سرمایی)
- چروک: حدود ۱۴۰۰ ساعت
همچنین ارقام تجاری آمریکا مانند کرمان (رقم ماده غالب کالیفرنیا) نیاز سرمایی حدود ۱۰۰۰ ساعت و پیترز (رقم نر غالب کالیفرنیا) نیاز سرمایی حدود ۹۰۰ ساعت دارند.
این تفاوتها امکان کشت پسته در مناطق مختلف آب و هوایی را فراهم میکند. به طور کلی، ارقام زودگل مانند کله قوچی نیاز سرمایی کمتری دارند، در حالی که ارقام دیرگل مانند اکبری به ساعات سرمای بیشتری نیاز دارند. انتخاب رقم مناسب با توجه به شرایط اقلیمی منطقه از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا در غیر این صورت، نیاز سرمایی پسته تأمین نشده و عملکرد درخت به شدت کاهش مییابد.
خواندنی محبوب
چرا پسته احمد آقایی بهترین پسته ایران است؟
مدلهای علمی برای محاسبه نیاز سرمایی پسته
برای اندازهگیری دقیق نیاز سرمایی پسته، محققان روشهای علمی متعددی را توسعه دادهاند. این مدلها به باغداران کمک میکنند تا میزان سرمای دریافتی توسط درختان را محاسبه کرده و تصمیمات مدیریتی مناسب اتخاذ کنند. هر یک از این مدلها مزایا و محدودیتهای خاص خود را دارند که در ادامه به آنها میپردازیم.
مدل ۰ تا ۷ درجه سانتیگراد
قدیمیترین و سادهترین روش برای محاسبه نیاز سرمایی پسته، مدل ۰ تا ۷ درجه است. در این روش، تعداد ساعاتی که دما بین صفر تا ۷ درجه سانتیگراد بوده محاسبه شده و با عدد مرجع هر رقم پسته مقایسه میشود. طبق مطالعات انجام شده، نیاز سرمایی پسته با توجه به نوع رقم بین ۷۰۰ تا ۱۲۰۰ ساعت در نظر گرفته میشود.
این مدل به دلیل ناتوانی در محاسبه دقیق دما و ارتباط آن با زمان، یک فرض کلی برای تمام ارقام پسته در نظر میگیرد. محدودیتهای این روش با تغییرات اقلیمی و آب و هوایی بیشتر نمایان شده است، زیرا امکان در نظر گرفتن یک روش واحد برای تأمین نیاز سرمایی انواع درخت پسته وجود ندارد.
مدل یوتا (Utah Model)
مدل یوتا در سال ۱۹۷۴ توسط محققی به نام ریچاردسون در ایالت یوتا آمریکا توسعه یافت. این مدل، یک سیستم “وزنی ساعات سرمایی با دماهای بالا” است که تاثیر منفی دماهای بالا در جمع ساعات سرمایی را نیز در نظر میگیرد.
در مدل یوتا، دماهای هر ساعت به واحد سرمایی یوتا تبدیل میشود:
- ۱ ساعت در دمای زیر ۱.۱ درجه سانتیگراد = ۰.۰ واحد سرمایی
- ۱ ساعت در دمای ۱.۱ تا ۲.۲ درجه سانتیگراد = ۰.۵ واحد سرمایی
- ۱ ساعت در دمای ۲.۲ تا ۸.۸ درجه سانتیگراد = ۱.۰ واحد سرمایی
- ۱ ساعت در دمای ۸.۸ تا ۱۲.۲ درجه سانتیگراد = ۰.۵ واحد سرمایی
- ۱ ساعت در دمای ۱۲.۲ تا ۱۵.۵ درجه سانتیگراد = ۰.۰ واحد سرمایی
- ۱ ساعت در دمای ۱۵.۵ تا ۱۸.۳ درجه سانتیگراد = -۰.۵ واحد سرمایی
- ۱ ساعت در دمای بالای ۱۸.۳ درجه سانتیگراد = -۱.۰ واحد سرمایی
نکته مهم اینکه در دماهای بالاتر از ۱۶ درجه سانتیگراد، واحدهای سرمایی منفی تجمع مییابند و بخشی از واحد سرمایی که قبلاً جمع شده را کاهش میدهند. این روش در مناطق معتدله با فصول مشخص، بخوبی عمل میکند.
مدل دینامیکی (Dynamic Model)
مدل دینامیکی در دهه ۱۹۸۰ ارائه شد و مفاهیم جدیدی برای پروسه تأثیر منفی دما مطرح کرد. این مدل بر اساس این ایده طراحی شده که سرما مانند واحدهای کوچک و تجمعی عمل میکند و دمای گرم ناگهانی میتواند اثر سرماهای قبلی را خنثی کند.
بر اساس این مدل، سرمای زمستانه طی یک پروسه دو مرحلهای تجمع مییابد:
- دماهای سرد ابتدا باعث تشکیل یک ماده واسطهای میشوند
- دمای بالا میتواند این محصول را تخریب کند
- وقتی مقدار خاصی از این ماده تجمع یافت، به یک جزء سرمایی غیرقابل تخریب تبدیل میشود
نتایج پژوهشها نشان داده در مرحله باز شدن جوانه، پیشبینی زمانی مدل دینامیکی نسبت به دو مدل دیگر همبستگی بیشتری (R=0.2) با رخداد مشاهداتی و تغییرپذیری کمتری دارد و میتواند بعنوان گزینه ارجح پیشنهاد گردد. مطالعات در استرالیا نیز نشان داده که مدل دینامیک، مدلی است که بهتر میتواند جوانه زنی و عملکرد پسته به سرما را توضیح دهد.
کمیته باغبانی انجمن پسته ایران از هر سه مدل فوق برای محاسبه و انتشار میزان تأمین نیاز سرمایی مناطق پسته خیز ایران استفاده میکند. این کار به باغداران کمک میکند تا با اطلاعات دقیقتر، مدیریت بهتری بر باغات خود داشته باشند.
مقاله پیشنهادی
شناخت تفاوت پسته دامغان و رفسنجان
میزان نیاز سرمایی ارقام مختلف پسته
تطبیق ارقام پسته با شرایط اقلیمی منطقه کاشت، عامل کلیدی در موفقیت باغداران پسته است. میزان نیاز سرمایی هر رقم، تعیینکننده اصلی سازگاری آن با محیط کشت میباشد.
جدول نیاز سرمایی ارقام پسته
ارقام مختلف پسته ایران نیازهای سرمایی متفاوتی دارند که در جدول زیر به آنها اشاره شده است:
| رقم پسته | میزان نیاز سرمایی (ساعت) | ویژگی |
|---|---|---|
| کله قوچی | ۶۰۰ ساعت | کمترین نیاز سرمایی، زودگل |
| اوحدی (فندقی) | ۸۰۰ ساعت | نیاز سرمایی متوسط |
| احمد آقایی | حدود ۱۰۰۰ ساعت | نیاز سرمایی متوسط تا بالا |
| اکبری | حدود ۱۲۰۰ ساعت | بیشترین نیاز سرمایی، دیرگل |
این میزان ساعت سرمایی، بین دمای صفر تا ۷ درجه سانتیگراد محاسبه میشود. نکته مهم اینکه رقم کله قوچی با نیاز سرمایی پایین (۶۰۰ ساعت) در مقایسه با رقم اکبری (۱۲۰۰ ساعت) برای مناطقی با زمستانهای معتدلتر مناسبتر است.
تطبیق رقم با اقلیم منطقه
انتخاب صحیح رقم پسته متناسب با اقلیم منطقه، تأثیر مستقیمی بر عملکرد باغ دارد. در مطالعهای که در استان لرستان انجام شد، هفت رقم پسته (قوچی، ممتاز، احمد آقایی، اوحدی، کله، و اکبری) به مدت پنج سال از نظر رشد و سازگاری با شرایط آب و هوایی مقایسه شدند.
نتایج این مطالعه نشان داد که ارقام احمد آقایی و کله قوچی از نظر درصد زندهمانی و میوهدهی در این منطقه برتری داشتند. همچنین مشخص شد که استان لرستان پتانسیل رویش و باردهی پسته را دارد و رقم احمد آقایی بهترین گزینه برای کاشت در این منطقه است.
علاوه بر این، طبق جدول میزان تأمین نیاز سرمایی شهرستانهای مختلف ایران، شهرهایی مانند کرج (۱۰۸۵ ساعت)، ساوه (۱۰۴۷ ساعت) و شاهرود (۱۰۲۸ ساعت) برای ارقامی با نیاز سرمایی بالا مناسب هستند، در حالی که مناطقی مانند رفسنجان (۴۳۳ ساعت) و شیراز (۴۶۹ ساعت) برای ارقامی با نیاز سرمایی پایین مناسبترند.
نکاتی برای انتخاب رقم مناسب
برای انتخاب بهترین رقم پسته برای منطقه خود، به این نکات توجه کنید:
۱. بررسی دادههای اقلیمی: میانگین ساعات سرمای زمستان منطقه خود را از ایستگاههای هواشناسی دریافت کنید.
۲. زمان گلدهی: ارقام پسته زمان گلدهی متفاوتی دارند و بر طبق آن در معرض سرمازدگی یا گرمازدگی قرار میگیرند. برای مناطق با بهارهای سرد، ارقام دیرگل مانند اکبری مناسبتر هستند.
۳. تجربیات منطقهای: طبق نظر کارشناسان، بهترین مبنای تصمیمگیری علاوه بر محدودههای نیاز سرمایی پسته، تجارب شخصی و سوابق عملیات باغبانی طی سالهای گذشته در منطقه است.
۴. انتخاب پایه مناسب: در کنار رقم، انتخاب پایه نیز اهمیت دارد. گونههای مختلف مانند پسته اهلی، خینجوک و بنه، ویژگیهای متفاوتی داشته و سازگاری متفاوتی با شرایط محیطی دارند.
بیشتر بدانید
حاشیه خشکی پسته: علل اصلی و روش درمان
عوامل مؤثر بر تأمین نیاز سرمایی پسته
تأمین نیاز سرمایی پسته تحت تأثیر عوامل متعددی قرار دارد که شناخت آنها برای مدیریت بهینه باغات ضروری است. این عوامل میتوانند باعث تغییر در میزان نیاز سرمایی درختان پسته و چگونگی پاسخ درخت به سرما شوند.
ژنتیک و نوع جوانه
ژنتیک یک عامل تعیینکننده در نیاز سرمایی پسته است. بین ارقام و گونههای پسته، اختلاف زیادی از نظر نیاز سرمایی وجود دارد که این صفت قابل وراثت است. از طرفی، جوانهها در یک درخت نیز رفتارهای متفاوتی دارند؛ جوانههای گل معمولاً نیاز سرمایی کمتری نسبت به جوانههای رویشی دارند و جوانههای رویشی انتهایی نیز نیاز سرمایی کمتری نسبت به جوانههای رویشی جانبی نشان میدهند. این تفاوتها حتی در بین جوانههای جانبی نیز با توجه به موقعیت آنها روی شاخه و قدرت رشد شاخه متغیر است.
پایه و تغذیه گیاه
پایه میتواند بر زمان شکستن رکود جوانه گل و برگ تأثیر بگذارد. ریشه با تولید و انتقال هورمون سیتوکینین، بر قسمت هوایی گیاه اثر میگذارد. علاوه بر تولید سیتوکینین، پایه با تأثیر بر میزان و نحوه انتقال کربوهیدراتها به شاخههای هوایی، میتواند بر رکود و شکستن آن نقش داشته باشد.
وضعیت تغذیه گیاه نیز در تأمین نیاز سرمایی مؤثر است. کمبود آب و مواد غذایی یا مسمومیت ازت موجب میشود رکود درخت عمیقتر شده و نیاز سرمایی بالاتری داشته باشد. به بیان دیگر، درختان ضعیف به سرمای بیشتری برای خروج از خواب زمستانی نیاز دارند.
اقلیم، نور و بارندگی
نور و بارندگی تأثیر قابل توجهی بر تأمین نیاز سرمایی پسته دارند. هوای مهآلود و بارانی باعث تأمین نیاز سرمایی و شکستن رکود جوانهها میشود. مشاهدات نشان داده که سایه یا مههای پی در پی در طول زمستان میتواند شکوفایی را بهخصوص در گیاهان با نیاز سرمایی بالا تحریک کند.
ارتفاع از سطح دریا و عرض جغرافیایی
برای کشت موفق پسته، وجود حداقل یک ارتفاع مناسب از سطح دریا ضروری است. بهترین ارتفاع از سطح دریا برای درختان پسته بین ۸۰۰ تا ۱۸۰۰ متر است. درختان پسته در ارتفاع کمتر از ۲۰۰ و بیشتر از ۲۲۰۰ متر از سطح دریا دچار مشکل میشوند.
عرض جغرافیایی مناسب برای درختان پسته بین ۲۷ تا ۳۷ درجه شمالی است. در عرض جغرافیایی پایین، گیاهان به طور کامل وارد رکود نمیشوند یا رکود عمیق نخواهند داشت. در کشور ایران، معمولاً ارتفاعات پایینتر از ۷۰۰ متر و عرضهای جغرافیایی پایین، نیاز سرمایی پسته را به خوبی تأمین نمیکنند.
بیشتر بخوانید
از علت تا درمان نماتد پسته
عواقب عدم تأمین نیاز سرمایی پسته
عدم تأمین کافی نیاز سرمایی پسته، پیامدهای مخربی بر عملکرد و سلامت آنها دارد. این مشکل در سالهای اخیر با توجه به تغییرات اقلیمی و گرم شدن هوا، چالشی جدی برای باغداران محسوب میشود.
کاهش گلدهی و میوهدهی
درختانی که سرمای کافی دریافت نکردهاند، الگوی میوهدهی متفاوتی پیدا میکنند. در شرایط طبیعی، میوهها به صورت جانبی روی شاخههای یکساله تشکیل میشوند، اما در صورت عدم تأمین نیاز سرمایی پسته، میوهها به صورت انتهایی روی شاخههای سال جاری ظاهر میشوند. این تغییر الگو باعث میشود میوههایی که باید طی دو سال آماده تولید شوند، در یک سال تولید شوند که نامطلوب است.
علاوه بر این، تولید گرده در بیشتر گلآذینها به شدت کاهش مییابد. اکثر گلآذینها ممکن است عقیم شده و ریزش کنند که منجر به کاهش قابل ملاحظه محصول از نظر کمی و کیفی میشود.
ریزش جوانهها و تأخیر در رشد
با عدم تأمین نیاز سرمایی پسته، جوانههای گل در ابتدای فصل رشد متورم شده و سپس ریزش میکنند. این علائم گاهی با سرمازدگی بهاره اشتباه گرفته میشود، در حالی که ارتباطی با آن ندارد.
همچنین تأخیر در گلدهی و برگدهی از پیامدهای مهم عدم تأمین نیاز سرمایی درختان پسته است. طبق مشاهدات، درختانی که روند رشد طبیعی داشتهاند در بهار گل میدهند، اما درختانی که نیاز سرمایی آنها تأمین نشده از این بازه عقب میافتند و گلدهی و میوهدهی به تعویق میافتد.
افزایش حساسیت به آفات و بیماریها
در صورتی که نیاز سرمایی پسته باعث رشد زودتر درختان شود، آفات و بیماریها با شروع رشد به سمت درخت حرکت کرده و به دلیل فراهمی منابع تغذیه برای آنها، آسیب جدی ایجاد میکنند. تعداد نسلهای آفات نیز به دنبال گرم شدن هوا افزایش مییابد.
پژوهشهای انجام شده روی ساختمان گلهای ماده و دانه گرده نشان داده که عدم تأمین نیاز سرمایی پسته سبب کاهش طول عمر کلاله و دانه گرده و همچنین ضعف در قدرت جوانهزنی و رشد لوله گرده میشود که این پدیده سبب ریزش گل و میوه و یا تولید میوههای پوک میگردد.
The chilling requirement of pistachio trees refers to the specific number of hours of exposure to cold temperatures, usually between 0–7°C, that buds must accumulate during dormancy to resume normal growth in spring. Without sufficient chilling, pistachio trees may show delayed bud break, reduced flowering, poor fruit set, and increased susceptibility to pests and diseases.
ترجمه: نیاز سرمایی درختان پسته به تعداد ساعات مشخصی از قرار گرفتن در معرض دمای سرد، معمولاً بین ۰ تا ۷ درجه سانتیگراد، اشاره دارد که جوانهها باید در طول دوره خواب برای از سرگیری رشد طبیعی در بهار، در آن جمع شوند. بدون سرمای کافی، درختان پسته ممکن است دچار تأخیر در باز شدن جوانهها، کاهش گلدهی، تشکیل میوه ضعیف و افزایش حساسیت به آفات و بیماریها شوند.
نتیجهگیری | زومکشت
نیاز سرمایی پسته (۶۰۰ تا ۱۴۰۰ ساعت در دمای صفر تا ۷ درجه سانتیگراد) یکی از مهمترین عوامل در موفقیت باغداری این محصول است و در ارقام مختلف متفاوت میباشد؛ بهطور مثال، رقم کلهقوچی کمترین و رقم اکبری بیشترین نیاز سرمایی را دارد. انتخاب رقم متناسب با شرایط اقلیمی و استفاده از مدلهای علمی محاسبه نیاز سرمایی مانند مدل ۰ تا ۷ درجه، یوتا و دینامیکی، نقش مهمی در افزایش عملکرد باغ دارد.
تأمین این نیاز تحتتأثیر عواملی چون ژنتیک، پایه درخت، تغذیه، اقلیم، ارتفاع و عرض جغرافیایی قرار دارد. با توجه به تغییرات اقلیمی و کاهش احتمالی ۲۵ تا ۴۰ درصدی سرمای زمستان تا سال ۲۰۵۰، انتخاب رقم مناسب و مدیریت علمی باغات اهمیتی دوچندان پیدا میکند. در صورت تأمین کافی نیاز سرمایی، چرخه طبیعی درخت کامل شده و محصولی با کیفیت و کمیت مطلوب حاصل میگردد.
سوالات متداول
نیاز سرمایی به حداقل ساعات قرار گرفتن در دمای ۰ تا ۷ درجه سانتیگراد گفته میشود که برای رفع خواب جوانهها و آغاز رشد طبیعی درخت پسته ضروری است.
بسته به رقم، بین ۶۰۰ تا ۱۴۰۰ ساعت متغیر است. برای مثال، رقم کله قوچی حدود ۶۰۰ ساعت و رقم اکبری حدود ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ ساعت نیاز سرمایی دارد.
در صورت تأمین نشدن، مشکلاتی مانند کاهش گلدهی، ریزش جوانهها، افت شدید عملکرد، پوکی میوه و افزایش حساسیت به آفات و بیماریها رخ میدهد.
گرمایش زمین باعث کاهش ۲۵ تا ۴۰ درصدی ساعات سرمای زمستان تا سال ۲۰۵۰ میشود که این امر چالشی جدی برای تأمین نیاز سرمایی پسته در بسیاری از مناطق است.
با بررسی دادههای اقلیمی منطقه، میزان ساعات سرمای زمستان و استفاده از تجارب محلی میتوان رقم مناسب (مثلاً کله قوچی برای مناطق معتدل و اکبری برای مناطق سردسیر) را انتخاب کرد.
