آیا میدانستید که درخت انجیر میتواند تا سیصد سال عمر کند و در شرایط مناسب به ارتفاع شش متر یا بیشتر برسد؟ دانستن زمان برداشت انجیر برای بهرهمندی از این درخت پرثمر بسیار مهم است.
انجیر، این میوه شیرین و مغذی، بسته به منطقه از اوایل تا اواسط مرداد شروع به رسیدن میکند. برداشت این محصول ارزشمند از نیمه دوم مرداد تا اواسط مهرماه به طول میانجامد. در این دوره، شما فرصت دارید تا محصول با کیفیتی را جمعآوری کنید.
نکته جالب توجه اینکه در باغهای خوب، هر هکتار انجیرکاری میتواند سالانه حدود ۴ تا ۵ تن محصول خشک تولید کند. البته باید توجه داشت که انجیر در دمای ۲۵ تا ۳۵ درجه سانتیگراد به بهترین شکل رشد میکند، اما دمای بالای ۴۲ درجه کیفیت میوه را کاهش میدهد.
در ادامه این مقاله، با نشانههای رسیدگی انجیر، روشهای مختلف برداشت، و راهکارهای نگهداری این میوه ارزشمند آشنا خواهید شد تا بتوانید بهترین بهره را از محصول خود ببرید.
مطالب مرتبط : کاشت انجیر
| مورد | توضیح کوتاه |
|---|---|
| زمان برداشت | اوایل مرداد تا اواسط مهر (بسته به نوع و منطقه) |
| تفاوت انواع | انجیر سیاه زودرس و مناسب تازهخوری؛ انجیر زرد دیررس و مناسب خشک کردن |
| نشانه رسیدگی | تغییر رنگ پوست، نرمی میوه، خم شدن ساقه، ترکهای سطحی، جدا شدن آسان از شاخه |
| روش برداشت تازه | دستی، تکلایه در سبد، برداشت تدریجی طی چند هفته |
| روش برداشت خشک | جمعآوری انجیر افتاده، خشک کردن روی سکو یا اشپنگ به مدت ۳–۵ روز |
| پیشگیری آلودگی | استفاده از چادر یا توری زیر درخت و دستکش برای کارگران |
| نگهداری تازه | دمای ۰ تا ۱- درجه سانتیگراد، رطوبت ۹۰–۹۵٪، تکلایه در ظرف منفذدار، ماندگاری ۵–۷ روز |
| نگهداری طولانی | انجماد، ماندگاری ۲–۳ ماه، قبل از نگهداری نشویید |
شناخت زمان مناسب برداشت انجیر
برای داشتن محصول با کیفیت، شناخت دقیق زمان مناسب برداشت انجیر ضروری است. زمان برداشت انجیر به طور کلی از اوایل مرداد شروع میشود و تا اواسط مهرماه ادامه مییابد. البته این زمان بسته به هدف برداشت، نوع انجیر و شرایط اقلیمی منطقه متفاوت است.
تفاوت زمان برداشت انجیر زرد و سیاه
انجیر زرد و سیاه از نظر زمان رسیدگی با یکدیگر تفاوت دارند. انجیر سیاه زودرستر است و میوههای آبدار با طعمی ترش و شیرین دارد. این نوع انجیر در فصل تابستان باردهی بالایی داشته و برای مصرف تازهخوری مناسبتر است، اما برای خشک کردن مناسب نیست.
از طرفی، انجیر زرد دارای میوههای بزرگ با رنگ زرد روشن و طعم شیرین است که معمولاً در اواخر تابستان و اوایل پاییز برداشت میشود. پوست این نوع انجیر نازک بوده و با قند حدود ۲۳ درصد، برای خشک کردن بسیار مناسب است. همچنین بیشتر سطح زیر کشت انجیر در استهبان را انجیر زرد تشکیل میدهد.
زمان برداشت انجیر استهبان
در شهرستان استهبان که با حدود ۲۶ هزار هکتار باغ انجیر، مقام نخست از نظر میزان سطح زیر کشت انجیر دیم در جهان را دارد، برداشت انجیر از نیمه دوم مرداد آغاز میشود و تا اوایل مهر ماه ادامه دارد. از این میزان، ۲۲۵۰۰ هکتار بارور و ۳۴۵۰ هکتار غیر بارور است و پیشبینی میشود حدود ۱۸ هزار تن محصول برداشت شود.
جمعآوری انجیر در استهبان هر روز تقریباً ۸ ساعت با تلاش کارگران و باغداران صورت میگیرد. طول مدت برداشت در این منطقه حدود ۴۵ روز میباشد و حدود ۷۵ درصد از انجیر خشک این شهرستان به کشورهای دیگر صادر میشود.
نقش اقلیم در تعیین زمان برداشت
ثمردهی درخت انجیر به شدت به شرایط آب و هوایی و خاک وابسته است. به همین دلیل، زمان دقیق برداشت بسته به منطقه مورد نظر متفاوت بوده و در اثر تجربه به دست میآید.
عواملی مانند وزش باد در زمان گردهافشانی، افزایش دما و تنش دمایی پس از تشکیل میوه میتواند تأثیر قابل توجهی بر میزان محصول داشته باشد. برای مثال، در سال ۱۴۰۳، این عوامل موجب کاهش قابل ملاحظه محصول انجیر استهبان شده است، هرچند بخشی از آن با توصیههای کارشناسی قابل کنترل بوده است.
نشانههای رسیدگی کامل میوه انجیر
تشخیص زمان مناسب برداشت انجیر نیازمند آشنایی با نشانههای ظاهری میوههای کاملاً رسیده است. این نشانهها به شما کمک میکنند تا انجیرهای با کیفیت و طعم مطلوب را برداشت کنید. در ادامه با مهمترین علائم رسیدگی کامل میوه انجیر آشنا میشوید.
تغییر رنگ پوست میوه
یکی از اولین نشانههای رسیدگی انجیر، تغییر رنگ پوست میوه است. انجیر سیاه در زمان رسیدگی به رنگ بنفش تیره متمایل به سیاه درمیآید و انجیر زرد نیز به رنگ زرد روشن تغییر رنگ میدهد. این تغییر رنگ معمولاً از قسمت انتهایی میوه شروع شده و به سمت دم میوه گسترش مییابد.
نرمی و انعطافپذیری میوه
انجیر تازه وقتی کاملاً رسیده باشد، بسیار نرم میشود. این نرمی در انجیر خشک متفاوت است. هنگام خرید انجیر خشک تازه، میتوانید آن را در مشت گرفته و فشار دهید؛ اگر احساس کردید نرم و انعطافپذیر است و پوست آن خوردگی ندارد، در خرید آن تردید نکنید.
خم شدن ساقه و آویزان شدن میوه
با رسیدن انجیر، ساقه میوه به دلیل افزایش وزن و نرم شدن بافت، به سمت پایین خم میشود. این خمیدگی و آویزان شدن میوه از شاخه، نشانه خوبی برای تشخیص زمان برداشت انجیر است. در این مرحله، میوه به راحتی قابل برداشت خواهد بود.
ترکهای سطحی روی پوست
با رسیدن کامل انجیر، بهخصوص در انواع زرد، گاهی ترکهای ظریفی روی پوست میوه ایجاد میشود. این ترکها نشاندهنده پر شدن میوه از قند و رسیدگی کامل آن است. البته باید توجه داشت که این ترکها با شکافهای ناشی از آسیبدیدگی یا بیماری متفاوت هستند.
جدا شدن آسان از شاخه
یکی از مهمترین نشانههای رسیدگی انجیر، جدا شدن آسان میوه از شاخه است. در زمان رسیدگی کامل، با کمترین فشار میوه از شاخه جدا میشود. همچنین باید به این نکته توجه داشت که وقتی انجیر از شاخه چیده میشود، چون پوست بسیار حساسی دارد، اولین نشانه مانده بودن آن این است که هنگام دست زدن، پوست آن به نوک انگشتان دست میچسبد و به راحتی کنده میشود. این مورد در انجیر سیاه بسیار شایع است.
روشهای برداشت انجیر به صورت تازه و خشک
پس از آشنایی با زمان مناسب برداشت و نشانههای رسیدگی، اکنون باید با روشهای صحیح برداشت انجیر آشنا شوید. انتخاب روش مناسب برداشت، تأثیر مستقیمی بر کیفیت و ماندگاری محصول شما خواهد داشت.
برداشت انجیر تازه با دست
انجیر تازهخوری از نیمه دوم تیر تا اواخر مرداد ماه برداشت میشود و این کار حتماً باید به کمک دست انجام شود. بهترین روش برداشت انجیر بهصورت دستی است، زیرا میوههای انجیر بسیار حساس هستند و به راحتی آسیب میبینند. هنگام چیدن انجیر، بهتر است در هر جعبه یا سبد تنها یک یا حداکثر دو ردیف انجیر قرار دهید تا آسیب و فشار بر روی میوهها به حداقل برسد.
برداشت انجیر یک فرآیند تدریجی است و به صورت یکباره انجام نمیشود. یک درخت انجیر سالم، میوههای خود را در بازهای چند هفتهای تا دو ماهه به تدریج میرساند.
برداشت انجیر خشک از زمین
انجیر سبز استهبان پس از رسیدن روی درخت به رنگ زرد طلایی درمیآید و همانطور که روی درخت خشک میشود، به وسیله باد به روی زمین میریزد. کارگران این انجیرها را جمعآوری کرده و به مدت ۳ تا ۵ روز روی سکوهای صاف توری یا سیمانی که به آن “اشپنگ” یا “مشا” میگویند، کاملاً خشک میکنند.
طول مدت برداشت انجیر خشک حدود ۴۵ روز است. باغداران معمولاً هفتهای یکبار اقدام به جمعآوری انجیر از زیر درختان میکنند.
استفاده از چادر یا توری برای جلوگیری از آلودگی
در روش سنتی، انجیر خشک به تدریج به روی خاک ریزش میکند و مستقیماً با خاک و خاشاک تماس پیدا میکند. برای جلوگیری از این آلودگی، طرحی پیشبینی شده است تا با پهن کردن چادرهایی در زیر درختان، میوه با خاک تماس پیدا نکند و همزمان برداشت نیز سریعتر انجام شود.
استفاده از سایبان یا پوشش توری، علاوه بر جلوگیری از آلودگی، میتواند از آسیب پرندگان و زنبورها جلوگیری کرده و آفتابسوختگی را کاهش دهد. پوشش توری آبی رنگ نسبت به تورهای با رنگ سبز، سفید، سیاه و قرمز برای انجیر رقم سبز مناسبتر تشخیص داده شده است.
نکات بهداشتی هنگام برداشت
برای رعایت اصول بهداشتی هنگام برداشت، استفاده از دستکش و روپوش برای کارگران و سبدهای پلاستیکی برای حمل محصول از نقاط مختلف باغ به محل خشک کردن توصیه میشود. همچنین استفاده از توریهای فلزی گالوانیزه نیمه متحرک در محل اشپنگ به جای ریختن محصول در کف سیمانی یا موزاییکفرش شده، باعث میشود محصول به طریقه بهداشتیتر به بازار مصرف عرضه شود.
نحوه نگهداری و دستهبندی انجیر پس از برداشت
پس از برداشت محصول، نگهداری و دستهبندی صحیح انجیر برای حفظ کیفیت و بازارپسندی آن بسیار اهمیت دارد. میوه انجیر به دلیل فرازگرا بودن، شدت تنفس بالا و حساسیت به ضربه، به سرعت فاسد میشود و نیازمند مراقبت ویژه است.
خشککردن انجیر در آفتاب یا اشپنگ
برای خشک کردن انجیر در روش سنتی، میوههای افتاده را جمعآوری کرده و به مدت ۳ تا ۵ روز روی سکوهای صاف که “اشپنگ” یا “مشا” نامیده میشوند، در معرض آفتاب قرار میدهند. دمای مناسب برای خشک کردن حدود ۳۰ درجه سانتیگراد با رطوبت کم و آسمان صاف است. این روش، رطوبت انجیر را به حدود ۲۰ درصد کاهش میدهد که برای جلوگیری از فساد کافی است.
استفاده از توری فلزی برای خشککردن بهداشتی
استفاده از توریهای فلزی گالوانیزه به جای سطوح سیمانی یا موزاییکفرش، باعث میشود هوا از زیر نیز جریان داشته باشد و محصول بهداشتیتر خشک شود. این توریها امکان خشک شدن یکنواخت میوه را فراهم کرده و از رشد کپک جلوگیری میکنند.
دستهبندی بر اساس رنگ و اندازه
محصول یک باغ انجیر معمولاً شامل طیف وسیعی از اندازهها و رنگهاست که باید دستهبندی شوند. انواع انجیر خشک عبارتند از:
- انجیر درجه AAA یا سوپر: خندان، با اندازه بزرگتر از ۲۴ میلیمتر و رنگ زرد و سفید
- انجیر صد و یک (۱۰۱) شیرازی: با اندازه ۲۰ تا ۲۴ میلیمتر و رنگ روشن
- انجیر درجه AA و A: با اندازههای کوچکتر و رنگ متنوع
این دستهبندی معمولاً در باغ بهصورت دستی و در کارخانهها توسط دستگاه مخصوص انجام میشود.
نگهداری انجیر تازه در یخچال
انجیر تازه باید سریعاً خنک شود تا سرعت افت کیفیت کاهش یابد. بهترین دما برای نگهداری صفر تا ۱- درجه سلسیوس با رطوبت نسبی ۹۰ تا ۹۵ درصد است. برای نگهداری در یخچال خانگی، انجیرها را به صورت تکلایه در سینیهای پلاستیکی یا ظروف منفذدار قرار دهید. در این شرایط، انجیر تازه ۵ تا ۷ روز ماندگاری خواهد داشت.
نکات جلوگیری از فساد میوه
برای افزایش ماندگاری، انجیرها را قبل از نگهداری در یخچال نشویید. آنها را در خنکترین نقطه یخچال و در ظروفی با پوشش پلاستیکی شل قرار دهید تا از جذب بوی سایر مواد غذایی جلوگیری شود. برای نگهداری طولانیتر میتوانید انجیرها را منجمد کنید که تا ۲-۳ ماه ماندگاری خواهند داشت. نشانههای فساد شامل کپکزدگی، بوی ترشیدگی و سیاه شدن گوشت داخلی میوه است.
“Figs should be harvested only when fully ripe, as they do not continue to ripen significantly after being picked.”
— Adapted from postharvest guidelines on fig productionترجمه فارسی:
«انجیر باید تنها در زمان رسیدگی کامل برداشت شود، زیرا پس از چیدن، فرآیند رسیدن آن بهطور قابل توجهی ادامه پیدا نمیکند.»
— برگرفته از دستورالعملهای علمی مدیریت پس از برداشت انجیر
سوالات متداول
زمان برداشت انجیر معمولاً از اوایل مرداد تا اواسط مهرماه است، اما زمان دقیق آن بسته به نوع انجیر و شرایط اقلیمی متفاوت است. انجیر سیاه زودتر از انجیر زرد میرسد.
نشانههای رسیدگی انجیر شامل تغییر رنگ پوست، نرم شدن میوه، خم شدن ساقه، ایجاد ترکهای ظریف روی پوست و جدا شدن آسان از شاخه است.
بله، انجیر تازه باید با دست و با دقت چیده شود تا آسیب نبیند. برای انجیر خشک، میوههای افتاده از زمین جمعآوری میشوند. استفاده از چادر یا توری زیر درختان به جلوگیری از آلودگی کمک میکند.
انجیر تازه را باید در دمای صفر تا 1- درجه سانتیگراد با رطوبت نسبی 90 تا 95 درصد نگهداری کرد. در یخچال خانگی، آنها را در ظروف منفذدار و به صورت تک لایه قرار دهید. در این شرایط، انجیر تازه 5 تا 7 روز ماندگاری خواهد داشت.
در روش سنتی، انجیرها را به مدت 3 تا 5 روز روی سکوهای صاف به نام "اشپنگ" یا "مشا" در معرض آفتاب قرار میدهند. دمای مناسب حدود 30 درجه سانتیگراد با رطوبت کم است. این روش رطوبت انجیر را به حدود 20 درصد کاهش میدهد که برای جلوگیری از فساد کافی است.
منابع خارجی:
