آیا میدانستید سطح زیر کشت ماش در دنیا حدود ۶ میلیون هکتار با تولید ۴ میلیون تن است؟ کوددهی ماش یکی از مهمترین عوامل در موفقیت کشت این محصول ارزشمند محسوب میشود.
ماش به عنوان منبع پروتئین گیاهی ارزان برای انسان، تغذیه حیوانات و همچنین استفاده به صورت کود سبز از اهمیت خاصی برخوردار است. این گیاه قادر است در هر هکتار حدود ۴۵-۶۰ کیلوگرم نیتروژن را تثبیت نماید که این ویژگی روش کوددهی ماش را منحصر به فرد میکند. در ایران، سطح زیر کشت ماش ۱۶۱۶۷ هکتار با میزان تولید ۱۱۶۶۱ تن میباشد و با توجه به اینکه ماش به تنش رطوبتی حساس است و عملکرد بذر آن در اثر تنش کاهش مییابد، زمان کوددهی ماش بسیار حائز اهمیت است.
در این راهنما، ما به بررسی کامل نیازهای کودی ماش از مرحله آمادهسازی زمین تا برداشت میپردازیم. توصیههای عمومی برای کوددهی شامل مصرف ۵۰ کیلوگرم در هکتار کود اوره، ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار سوپر فسفات تریپل و ۲۰۰ کیلوگرم در هکتار سولفات پتاسیم میباشد که در ادامه به جزئیات بیشتری خواهیم پرداخت.
| مرحله رشد | نوع کود پیشنهادی | میزان مصرف | نکات کلیدی |
|---|---|---|---|
| آمادهسازی زمین | کود دامی پوسیده، کمپوست | ۲۰–۴۰ تن/هکتار (هر ۳–۴ سال یکبار) | بهبود ساختار خاک و افزایش ماده آلی |
| قبل از کاشت | سوپر فسفات تریپل، سولفات پتاسیم، اوره | ۱۰۰–۱۵۰ کیلوگرم فسفات، ۲۰۰ کیلوگرم پتاس، ۵۰–۱۰۰ کیلوگرم اوره | تأمین عناصر پایه برای رشد اولیه |
| رشد رویشی | کود نیتروژنی سرک، کودهای مایع | ۵۰–۱۵۰ کیلوگرم نیتروژن، ۳–۵ سیسی کود مایع/لیتر آب | تقویت ساقه و ریشه، افزایش گلدهی |
| محلولپاشی ریزمغذیها | آهن، روی، منگنز، بور | ۳ سیسی/لیتر آب هر ۱۰ روز | جبران کمبود عناصر و بهبود مقاومت به تنش |
| گلدهی و تشکیل غلاف | کودهای پتاس بالا (۱۰-۲۰-۱۰، ۸-۱۶-۱۶) | طبق دستورالعمل محصول | افزایش گلدهی و تمرکز انرژی روی تولید غلاف |
| کود سبز | ماش (بازگرداندن به خاک) | ۳۰ کیلوگرم بذر/هکتار | افزایش نیتروژن خاک و حاصلخیزی برای کشت بعدی |
| برداشت | کود شیمیایی برای خشک کردن اندام سبز (اختیاری) | پاراکوات ۲ لیتر/هکتار | کاهش رطوبت و کاهش شکستگی دانه |
مرتبط با سلیقه شما
کاشت ماش: راهنمای قدم به قدم برای برداشت موفق
آمادهسازی زمین و کوددهی ماش پیش از کاشت
تهیه بستر مناسب برای کاشت ماش، کلید موفقیت در رسیدن به عملکرد مطلوب است. ماش در خاکهای سبک و غنی از مواد آلی یا اراضی لومی زهکشدار و شنی لومی، محصول بهتری میدهد. بنابراین، آمادهسازی صحیح زمین و کوددهی ماش پیش از کاشت، اهمیت فراوانی دارد.
نقش کودهای آلی در بهبود خاک
کمبود مواد آلی یکی از مشکلات اساسی اغلب خاکهای زراعی است و افزایش این مواد از رایجترین روشهای اصلاحی در کشت ماش محسوب میشود. کودهای آلی نه تنها عناصر مغذی را به خاک میافزایند، بلکه ساختمان خاک را نیز اصلاح و پایدار میکنند.
کود دامی پوسیده (گاوی، مرغی و گوسفندی) به عنوان کود پایه در زمین زراعی، موجب بهبود ساختار خاک و افزایش حاصلخیزی آن میشود. در مناطقی که کود دامی فراوان است، هر ۳ تا ۴ سال یکبار، ۲۰ تا ۴۰ تن در هکتار کود دامی پوسیده به خاک افزوده میشود.
استفاده از ماش به عنوان کود سبز نیز راهکار بسیار مؤثری است. کاشت ۳۰ کیلوگرم بذر ماش در هکتار و برگرداندن آن به خاک در زمان گلدهی کامل، موجب افزایش نیتروژن آلی خاک میشود. تحقیقات نشان داده که این روش میتواند ۳۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار نیتروژن به خاک اضافه کند و همچنین ۷.۱۶ تن در هکتار بیوماس گیاهی به خاک برگردانده میشود.
کودهای شیمیایی پایه و مقدار مصرف
علاوه بر کودهای آلی، کودهای شیمیایی نیز برای تأمین نیازهای تغذیهای گیاه ماش ضروری هستند. توصیههای عمومی در این زمینه شامل:
- کود اوره: ۵۰ کیلوگرم در هکتار به صورت استارتر و در مرحله شروع گلدهی
- سوپر فسفات تریپل: ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار به صورت پایه
- سولفات پتاسیم: ۲۰۰ کیلوگرم در هکتار به صورت پایه
در برخی منابع نیز مصرف ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار کود اوره (۵۰ کیلوگرم پایه و باقیمانده سرک)، ۱۵۰ کیلوگرم سوپر فسفات تریپل و ۲۰۰ کیلوگرم سولفات پتاسیم در زمان کاشت توصیه شده است.
آزمایش خاک و تعیین نیازهای تغذیهای
پیش از هرگونه کوددهی ماش، اطلاع از ویژگیهای خاک ضروری است. آزمایش خاک بهترین راه برای تعیین دقیق نیازهای تغذیهای گیاه ماش است. زمان مناسب برای انجام آزمایش خاک، اوایل بهار و اواخر پاییز است که اطلاعات مفیدی درباره عناصر موجود در خاک، بهویژه نیتروژن، در اختیار کشاورز قرار میدهد.
برای نمونهبرداری صحیح از خاک، باید از قسمتهای مختلف زمین در عمق ۷۵ تا ۱۰۰ میلیمتری نمونهگیری شود. این آزمایشها میتوانند اطلاعاتی درباره pH خاک، میزان آهک و نمک خاک و سنگین یا سبک بودن خاک ارائه دهند. بهترین pH برای کشت ماش بین ۵.۵ تا ۶ است و در نواحی رسوبی، اسیدیته خاک نباید بیش از ۵.۵ باشد.
خواندنی محبوب
آفات و بیماری های نارگیل نشانه ها، پیشگیری و درمان
کوددهی ماش در مراحل رشد رویشی
پس از استقرار گیاه در مزرعه، مدیریت تغذیهای مناسب در مراحل رشد رویشی بخش مهمی از برنامه کوددهی ماش به شمار میرود. برخلاف تصور عموم، ماش با وجود توانایی تثبیت نیتروژن، نیاز به کوددهی در مراحل مختلف رشد دارد تا به حداکثر عملکرد برسد.
استفاده از کود نیتروژنی در مراحل اولیه
مطالعات نشان دادهاند که مصرف کود نیتروژنی در مراحل ابتدایی کوددهی ماش نقش تعیینکنندهای در رشد و افزایش عملکرد محصول دارد. مطابق بررسیها، مصرف ۱۰۰ کیلوگرم در هکتار کود اوره به صورت تقسیط (۵۰ کیلوگرم در هکتار پایه و باقیمانده به صورت سرک) نتایج خوبی در پی دارد. از طرفی، استفاده از ۱۵۰ کیلوگرم نیتروژن در هکتار موجب افزایش چشمگیر عملکرد دانه تا ۸۲۰ کیلوگرم در هکتار میشود.
بهترین زمان برای کوددهی سرک نیتروژنه، ۳ تا ۴ هفته پس از سبز شدن گیاه است. این کار باعث تقویت رشد رویشی و فراهمسازی شرایط مناسب برای گلدهی و تولید غلاف میشود.
Nitrogen(N), phosphorus (P), and potassium (K) are essential and present in high levels in mung bean, and play important roles in its growth, development, high yield and significantly affect many mung bean traits. “Source“
ترجمه: نیتروژن (N)، فسفر (P) و پتاسیم (K) ضروری هستند و به میزان زیادی در ماش وجود دارند و نقش مهمی در رشد، نمو و عملکرد بالای آن دارند و به طور قابل توجهی بر بسیاری از صفات ماش تأثیر میگذارند.
محلولپاشی عناصر ریزمغذی
محلولپاشی عناصر ریزمغذی نقش مهمی در بهبود عملکرد ماش بهویژه در شرایط تنش خشکی دارد. عناصری همچون آهن، روی، منگنز و بور میتوانند کمبودهای خاک را جبران کرده و سبب بهبود کیفیت و عملکرد گیاه ماش شوند.
بنابراین، محلولپاشی برگی کمپلکس عناصر میکرو و آمینوپتاسیم در اوایل دوره رویشی برای رفع کمبودها بسیار مناسب است. در صورت عدم امکان محلولپاشی، افزودن کودهای سولفات روی، سولفات آهن و سولفات منگنز به خاک در کنار کودهای پایه، موجب کاملتر شدن برنامه کوددهی ماش و افزایش بهرهوری گیاه میشود.
کودهای مایع و نحوه مصرف
در برنامه کوددهی ماش، استفاده از کودهای مایع به دلیل جذب سریعتر و کارایی بالاتر، بهویژه در مراحل رشد رویشی، اهمیت زیادی دارد. این کودها حاوی ترکیبی از عناصر غذایی اصلی و ریز مغذیها بوده که میتوان آنها را به صورت محلولپاشی یا همراه با آب آبیاری استفاده کرد.
برای مصرف با آب آبیاری، حدود ۵ سیسی از کود مایع را به ازای هر یک لیتر آب حل کرده و هر ۱۰ روز یکبار آبیاری کنید. همچنین برای محلولپاشی، حدود ۳ سیسی از کود را به ازای هر یک لیتر آب حل کرده و هر ۱۰ روز یکبار محلولپاشی نمایید.
نقش کودهای آلی در طول رشد
علاوه بر کودهای شیمیایی، استفاده از کودهای آلی در طول رشد گیاه ماش نیز اثرات مثبتی دارد. کاربرد کودهای آلی مختلف (کود کمپوست، کود دامی و مصرف توام کمپوست و دامی) تاثیر معنیداری بر ارتفاع ساقه و عمق نفوذ ریشه دارد.
کودهای آلی میتوانند تحمل گیاهان به تنشهای محیطی را افزایش دهند. مواد آلی موجود در این کودها، ریشه گیاهان را تقویت کرده و به مقابله با تنشهای محیطی، حشرات، آفات و بیماریها کمک میکنند. همین امر موجب رشد پایدارتر و عملکرد بهتر ماش در شرایط متنوع محیطی میشود.
مقاله پیشنهادی
راهنمای انتخاب بهترین کود برای نخود
کوددهی ماش در زمان گلدهی و تشکیل غلاف
مرحله گلدهی و تشکیل غلاف، دوران حساسی در چرخه زندگی گیاه ماش است که نیازمند توجه ویژه به تغذیه گیاه میباشد.
کودهای پتاس بالا برای افزایش گلدهی
پتاسیم نقش بسیار مهمی در فرآیندهای فیزیولوژیکی و کوددهی ماش دارد و بهویژه در افزایش گلدهی و تشکیل غلاف مؤثر است. برای تقویت محصول و افزایش گلدهی، استفاده از کودهای با پتاس بالا ضروری است. کودهای متعادل N-P-K مانند ۱۰-۲۰-۱۰ یا ۸-۱۶-۱۶ میتوانند در این مرحله بسیار موثر باشند. همچنین برای افزایش کمیت گلدهی، برداشت غنچههای خشک شده در پایان عمر گل توصیه میشود تا انرژی گیاه بر تولید غلاف متمرکز گردد.
تنظیم نسبت ازت برای جلوگیری از رشد بیش از حد
گیاهی که به مرحله گلدهی نمیرسد، معمولاً از استفاده بیش از حد کود ازته رنج میبرد. مصرف زیاد نیتروژن باعث آبدار شدن بافت گیاه شده و نسبت کربن به نیتروژن را کاهش میدهد، در نتیجه گیاه بزرگ و قوی میشود ولی گل نمیدهد. برای تعادل بهتر در روند کوددهی ماش، کاهش مصرف کود ازته و افزایش استفاده از کودهای پتاس بالا یا مخصوص گلدهی ضروری است. این کار باعث کاهش شیره گیاهی، افزایش گوشتدار شدن اندامها و در نهایت بهبود گلدهی و عملکرد نهایی محصول میشود.
نکات مهم در تغذیه گیاه در فاز زایشی
در فاز زایشی، محلولپاشی عناصر کم مصرف تغییرات معناداری در عملکرد دانه ایجاد میکند، بهخصوص در شرایط تنش زایشی. آبیاری سوم گیاه باید حتماً در مرحله تولید دانه صورت گیرد. برای تغذیه برگی در این مرحله، میتوان از کودهای مایع کامل شامل:
- ترکیب پتاسیم، فسفر و جلبک دریایی
- آمینواسیدها و عناصر ریزمغذی
- هورمونهای مخصوص رشد
با غلظت ۳ سیسی در هر لیتر آب به صورت محلولپاشی هر ۱۰ روز یکبار استفاده کرد.
بیشتر بدانید
برداشت هندوانه زمان مناسب و روش صحیح چیدن
کوددهی ماش پایانی و آمادهسازی برای برداشت
در مراحل نهایی پرورش، مدیریت صحیح کوددهی ماش و آمادهسازی مزرعه برای برداشت نقش تعیینکنندهای در کیفیت و کمیت محصول نهایی دارد. این مرحله پایانی اهمیت ویژهای برای بهرهبرداری بهینه از پتانسیل ماش دارد.
استفاده از کود سبز ماش و زمان برگرداندن به خاک
ماش گیاهی سریعالرشد، گرمسیری و تابستانه است که در انواع خاکها قابل کشت بوده اما در اراضی سبک و غنی از مواد آلی یا خاکهای شنی رسی عملکرد بهتری دارد. برای حاصلخیزی زمینهای کشاورزی، میتوانید مقدار ۳۰ کیلوگرم بذر ماش را در مزرعه کاشته و در زمان گلدهی کامل گیاه، توسط دیسک به خاک برگردانید. مناسبترین زمان برای برگرداندن کود سبز ماش به خاک ۶۰ تا ۷۰ روز پس از کاشت است. با این روش، میزان ماده آلی تر افزوده شده به خاک بین پانزده تا چهل تن در هکتار و ماده آلی خشک پس از گذشت حدود یک ماه، ۴ تا ۱۰ تن در هکتار خواهد بود که بخش مهمی از برنامه کوددهی ماش محسوب میشود.
نقش بیوماس در افزایش نیتروژن خاک
تحقیقات نشان داده است که در مزارع مختلف، ۳۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم در هکتار نیتروژن توسط باکتریهای همزیست با ریشه گیاه به خاک اضافه میشود. همچنین حدود ۱۶/۷ تن در هکتار بیوماس گیاهی به خاک برگردانده میشود. استفاده از ماش به عنوان کود سبز باعث افزایش محتوای نیتروژن خاک میشود و بیشترین میزان نیتروژن خاک مربوط به کود سبز ماش با ۰/۰۸۵ درصد است. از طرفی، گیاهان بقولاتی مانند ماش با توانایی تثبیت نیتروژن هوا توسط میکروارگانیسمهای همزیست ریشه، بخش مهمی از چرخه کوددهی ماش را تشکیل میدهند و حاصلخیزی خاک را برای کشتهای بعدی افزایش میدهند.
توصیههای نهایی برای برداشت با کیفیت
از آنجا که ماش گیاهی با رشد نامحدود است، در هنگام برداشت اندامهای آن کاملاً خشک نمیشود و این امر عملیات برداشت را با مشکل مواجه میکند. برای حل این مشکل، میتوانید از مواد شیمیایی مانند پاراکوات به میزان ۲ لیتر در هکتار برای خشک کردن اندامهای سبز گیاه استفاده کنید.
برداشت دانه با درصد شکستگی کمتر یکی از اهداف مهم است، بنابراین برداشت ماش در مزارع کوچک غالباً توسط کارگران و با دست انجام میشود. در مزارع وسیعتر نیز، استفاده از کمباین با تنظیم دقیق و پذیرش ۱۰ تا ۱۵ درصد شکستگی دانهها، روش مؤثری برای برداشت ماش پس از اجرای کامل مراحل کوددهی ماش به شمار میرود.
نتیجهگیری
کوددهی ماش به طور صحیح از مرحله آمادهسازی زمین تا برداشت، عامل اصلی در افزایش عملکرد و کیفیت این محصول است. استفاده متعادل از کودهای آلی و شیمیایی مانند کود دامی پوسیده، اوره، سوپر فسفات تریپل و سولفات پتاسیم در زمان کاشت، بستر مناسبی برای رشد گیاه فراهم میکند. همچنین، انجام کوددهی سرک در مراحل گلدهی و تشکیل غلاف و محلولپاشی عناصر ریزمغذی همچون آهن، روی و منگنز، موجب تقویت مقاومت گیاه در برابر تنشهای محیطی و بهبود کیفیت نهایی محصول میشود.
ماش علاوه بر تولید دانه، بهعنوان کود سبز نیز ارزش بالایی دارد؛ زیرا بازگرداندن بیوماس گیاه به خاک باعث افزایش نیتروژن و بهبود حاصلخیزی زمین برای کشتهای بعدی میگردد. بنابراین، رعایت اصول صحیح کوددهی ماش، انتخاب نوع و میزان مناسب کود و توجه به زمان مصرف آن، سه عامل کلیدی در پایداری تولید و افزایش بهرهوری در کشت ماش محسوب میشوند.
سوالات متداول
کوددهی ماش از آمادهسازی زمین و قبل از کاشت آغاز شده و در طول رشد رویشی و گلدهی ادامه مییابد تا عملکرد و کیفیت محصول به حداکثر برسد.
برای کوددهی ماش، ترکیبی از کودهای آلی (کود دامی، کمپوست)، کودهای شیمیایی پایه (اوره، سوپر فسفات، سولفات پتاسیم) و کودهای مایع یا ریزمغذی توصیه میشود.
کوددهی سرک نیتروژنه معمولاً ۳ تا ۴ هفته پس از سبز شدن گیاه انجام میشود تا رشد رویشی و زمینه گلدهی بهینه گردد.
بازگرداندن بیوماس ماش به خاک به عنوان کود سبز، نیتروژن خاک را افزایش داده و حاصلخیزی آن را برای کشتهای بعدی تضمین میکند.
استفاده از کودهای پتاس بالا و تنظیم نسبت ازت، همراه با برداشت غنچههای خشک، انرژی گیاه را روی تولید غلاف متمرکز میکند و گلدهی بهتری ایجاد میکند.
